Kaçkar by UTMB: 2.000 vận động viên, 60 quốc gia và khoảng trống không ai muốn đo

Vạch xuất phát ở Kaçkar, dãy núi thuộc vùng Đông Biển Đen của Thổ Nhĩ Kỳ. Bộ trưởng Thanh niên và Thể thao Osman Aşkın Bak giơ tay phát lệnh khai mạc. Phía sau ông, 2.000 vận động viên đến từ 60 quốc gia bắt đầu lao vào những con dốc. Khung cảnh đẹp như một tấm poster du lịch được dàn dựng kỹ lưỡng. Rồi tôi mở bảng kết quả để tìm xem ai về nhất và mất bao lâu. Không có nhà vô địch. Không có thời gian về đích. Không có kỷ lục đường chạy. Không một mốc split nào được công bố. Trong toàn bộ thông tin mà hãng tin Anadolu Ajansı truyền đi, phần thể thao của một sự kiện thể thao gần như trống rỗng. Đây là lần thứ hai Kaçkar by UTMB diễn ra. Tôi đã dành nhiều năm theo dõi hệ thống UTMB World Series, mổ xẻ từng bảng split của các giải vòng loại, và tôi chưa từng thấy một giải đấu nào nói nhiều về chính mình đến thế mà lại nói ít về những người chạy đến vậy. Nó buộc tôi phải đặt một câu hỏi khó chịu: nếu không có thành tích, không có tên tuổi, không có dữ liệu đường chạy, thì thứ đang thực sự được bán ở đây là gì? Kaçkar by UTMB là một chặng trong hệ thống UTMB World Series, mạng lưới các giải chạy đường núi quốc tế do UTMB Group vận hành. UTMB Group cũng là đơn vị tổ chức Ultra-Trail du Mont-Blanc tại Chamonix, Pháp, sự kiện được xem như chung kết của cả hệ sinh thái. Trong cấu trúc đó, một giải khu vực không tự đứng một mình. Nó là một điểm nhượng quyền thương hiệu, với Race Director Johan Essl đại diện cho bộ máy trung tâm UTMB có mặt tại chỗ để giám sát. Cấu trúc tổ chức của Kaçkar cho thấy rõ đây không phải một giải của liên đoàn điền kinh. Đứng sau nó là Bộ Thanh niên và Thể thao, Cơ quan Xúc tiến và Phát triển Du lịch Thổ Nhĩ Kỳ, Văn phòng Thống đốc tỉnh Rize, và DOKA, Cơ quan Phát triển Đông Biển Đen. Tầng tài trợ cũng nói lên nhiều điều về tham vọng thật sự: Turkish Airlines, TOGG, Turkcell, Maxis. Toàn những thương hiệu quốc gia đầu bảng, thứ mà một giải trail địa phương thuần túy không bao giờ chạm tới được. Giải năm nay có một đường chạy 20 km mà chính các quan chức đã chạy thử để truyền thông. Cấu trúc đầy đủ của các cự ly không được nêu, nhưng với một sự kiện UTMB World Series, gần như chắc chắn tồn tại nhiều cự ly khác nhau. Điểm quan trọng nằm ở chỗ: hệ thống đầu vào của UTMB không dùng chuẩn thời gian. Toàn bộ logic lựa chọn vận động viên dựa trên lottery và Running Stones, loại điểm tích lũy tại các giải vòng loại để tăng trọng số trong kỳ bốc thăm vé dự chung kết Chamonix. Hiểu đúng cấu trúc này là điều kiện để hiểu đúng sự kiện. Kaçkar không nằm trong hệ thống vòng loại Olympic. Nó không vận hành theo logic của điền kinh hàn lâm, nơi mọi thứ quy về giây và phần trăm. Nó vận hành theo logic của một thương hiệu trải nghiệm. Điều đáng phân tích nhất ở đây không phải bảng thành tích, vì không có bảng thành tích nào để phân tích. Điều đáng phân tích là một sự kiện thể thao quốc tế đang được vận hành như một công cụ marketing lãnh thổ, và hệ thống dữ liệu của nó được thiết kế để phục vụ mục tiêu đó thay vì phục vụ phân tích hiệu suất. Nhìn vào cách chính quyền phát ngôn. Thống đốc tỉnh Rize nhắc lại rằng lần đầu tiên, Kaçkar bị sương mù và mưa che khuất. Chi tiết này đáng chú ý hơn vẻ ngoài của nó. Thứ được quan tâm không phải điều kiện thi đấu, mà là tầm nhìn của hình ảnh. Bộ trưởng Bak nói rằng hình ảnh phát đi từ đây sẽ rất đẹp. Ông so sánh tham vọng của Ayder và Rize với Davos, nơi gắn liền với Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Đó là toàn bộ chiến lược, gói gọn trong một câu: biến một thị trấn vùng núi thành một điểm đến có thương hiệu quốc tế thông qua một sự kiện có thương hiệu quốc tế. UTMB chính là thương hiệu được thuê. Bộ trưởng gọi UTMB là phần của tổ chức lớn nhất thế giới trong lĩnh vực này, một cách nói có lợi cho cả hai bên. Bên nhượng quyền mở rộng dấu ấn địa lý. Bên nhận nhượng quyền có ngay một dòng chảy 2.000 vận động viên quốc tế mà không cần mất mười năm xây dựng uy tín. Về phía kinh tế, Bộ trưởng nói thẳng mục tiêu: du lịch thể thao mang lại nguồn thu đáng kể cho quốc gia. Câu này quan trọng hơn tất cả những câu nói về tinh thần thể thao. Nó cho biết đơn vị tính thành công của giải không phải giây, mà là doanh thu du lịch. Và khi đơn vị tính thành công là tiền du lịch, thứ đứng sau sự kiện là Turkish Airlines, hãng bay quốc gia, đầu mối vận chuyển 2.000 vận động viên quốc tế đến một vùng xa xôi. Đường bay và đường đua là một mắt xích duy nhất trong chuỗi giá trị này. Bây giờ nhìn sang phần thể thao thuần. Bộ trưởng khẳng định các vận động viên ultra marathon là những vận động viên đẳng cấp thế giới, có người hâm mộ trên toàn cầu. Về mặt tu từ, câu này đúng và dễ nghe. Nhưng nó không nói cho chúng ta biết một cái tên nào. Trong toàn bộ thông tin, không có một vận động viên elite nào được xác định. Những người chạy đường 20 km mà chúng ta biết tên là hai nhân vật của truyền thông và ban tổ chức, Yusuf Özhan và Hasan Hüseyin Kul. Đây là thông tin về việc tham dự, không phải về thành tích. Khoảng trống phân tích này không thể lấp bằng suy đoán. Chạy địa hình không có kỷ lục thế giới được ratify. Chất lượng của một đường đua chỉ có thể đánh giá qua kỷ lục đường chạy và độ sâu của dàn elite. Cả hai thứ đó đều không tồn tại trong nguồn. Vậy mọi tuyên bố về đẳng cấp thế giới của giải này, ở thời điểm hiện tại, là tuyên bố tiếp thị, không phải tuyên bố dữ liệu. Tôi muốn so sánh với cách tôi từng theo dõi các giải marathon đường phố. Ở đó, người ta biết chính xác hạng nhất chạy bao nhiêu, pace trung bình thế nào, đoạn dốc nằm ở km nào. Với một sự kiện trail quy mô lớn, kỳ vọng tối thiểu là danh sách elite, thời gian về đích của nhóm đầu, và profile độ cao đường chạy. Kaçkar năm nay chưa công bố bất kỳ thứ nào trong số đó. Tôi không kết luận rằng giải không có elite. Tôi kết luận rằng ban tổ chức đã chọn không đưa dữ liệu đó vào câu chuyện. Sự lựa chọn đó hợp lý nếu mục tiêu là du lịch. Nó bất lợi nếu mục tiêu là xây dựng uy tín thể thao. Một giải trẻ, mới ở lần thứ hai, cần kỷ lục đường chạy và tên tuổi elite để định vị chất lượng trong mắt cộng đồng chạy quốc tế. Kaçkar đang định vị bằng phong cảnh. Đây là một đánh cược chiến lược có thời hạn sử dụng. Phong cảnh có thể thu hút trong ngắn hạn, nhưng cạnh tranh trong hệ sinh thái UTMB World Series đến từ chất lượng và uy tín đường chạy, không đến từ poster. Nhìn vào bức tranh cạnh tranh rộng hơn, trail running thế giới đang ở trạng thái thống trị bởi một thương hiệu duy nhất. UTMB Mont-Blanc là chung kết, và các giải vòng loại như Kaçkar là các nhánh cấp vé. Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Mỹ là những cường quốc có dàn elite dày và bề dày nhiều thập kỷ. Thổ Nhĩ Kỳ chưa nằm trong nhóm đó, không phải vì thiếu tiềm năng địa hình, mà vì giai đoạn hiện tại của họ là giai đoạn xây dựng thương hiệu điểm đến chứ không phải giai đoạn sản xuất thành tích. Câu hỏi mở là liệu có một lớp vận động viên Thổ Nhĩ Kỳ nào sẽ hưởng lợi từ làn sóng này, hay đường chạy sẽ mãi là sân khấu cho khách quốc tế chụp ảnh rồi về. Góc ngược ở đây không nằm ở chỗ chê giải. Nó nằm ở chỗ lật lại một giả định ngầm mà giới hâm mộ thường mang theo: rằng một sự kiện đông người quốc tế thì tự động là một sự kiện chất lượng thể thao cao. Với chạy địa hình, điều đó sai. Số lượng người tham dự phản ánh năng lực truyền thông và khả năng tiếp cận, không phản ánh độ sâu của dàn elite. Một giải có thể có 2.000 vận động viên từ 60 quốc gia và vẫn không có một tay chạy nào trong top 50 thế giới. Những gì chúng ta có ở Kaçkar là một sự kiện quy mô lớn, phổ thông, có dàn elite được cho là tồn tại nhưng không được xác nhận bằng dữ liệu nào. Điểm mù chiến lược lớn nhất nằm ở rủi ro khí hậu. Không khó để thấy một sự kiện đặt toàn bộ giá trị truyền thông vào hình ảnh lại phụ thuộc vào thời tiết. Lần đầu tiên, sương mù và mưa che khuất Kaçkar. Vùng núi Đông Biển Đen nổi tiếng về lượng mưa. Nếu mục tiêu là hình ảnh phát đi rất đẹp, thì thời tiết có thể xóa sạch mục tiêu đó chỉ trong một buổi sáng. Các giải trail leo núi thường phải có kế hoạch dự phòng đường chạy, cutoff, cứu hộ và bảo hiểm. Nguồn tin không xác nhận điều này, nhưng đây là chuẩn của ngành. Rủi ro vận hành lớn nhất của Kaçkar, vì thế, không nằm ở anti-doping, không nằm ở điều kiện dự thi, mà nằm ở bầu trời. Còn một điểm mù thứ hai: phụ thuộc tài chính công. Khi nguồn lực chính đến từ Bộ, DOKA và văn phòng thống đốc, tính liên tục của giải gắn với ngân sách chính trị theo chu kỳ. Một sự kiện không tự nuôi được mình bằng giá trị thương mại thuần thì phải sống nhờ dòng tiền công. Tôi từng theo dõi nhiều giải khu vực chết lặng sau vài mùa vì dòng tiền ấy bị cắt. Giải không biến mất vì thiếu vận động viên. Nó biến mất vì thiếu người trả hóa đơn. Nếu Kaçkar by UTMB trụ được qua lần thứ ba, thứ tư, và bắt đầu công bố kỷ lục đường chạy cùng danh sách elite, nó sẽ chuyển từ một sản phẩm du lịch thành một giải đấu thực sự. Còn nếu nó tiếp tục chỉ nói về số người và vẻ đẹp núi rừng, nó sẽ mãi là một tấm poster sống động: đẹp, đông, và không thể đo lường bằng bất kỳ đơn vị thể thao nào. Tôi sẽ theo dõi lần thứ ba để xem họ chọn bảng kết quả hay tiếp tục chọn Davos.