V.League vòng 4: CA Hà Nội và Hà Nội FC bước vào derby thủ đô với hai bảng số trái ngược

Trên khán đài Hàng Đẫy, hai nửa thủ đô ngồi cách nhau một dải băng trắng. Không ai hỏi nhau đội nào mạnh hơn. Câu hỏi được lặp lại đủ to để nghe thấy là: ai sẽ là người đầu tiên buộc CA Hà Nội phải vào lưới nhặt bóng? Ba vòng đấu đã trôi qua, 270 phút bóng lăn, và câu trả lời vẫn là không ai. Một đội toàn thắng, ghi 6 bàn, không thủng lưới lần nào. Một đội khác của cùng thành phố, ba điểm sau ba trận, ghi 3 bàn và nhận 7. Derby thủ đô ở vòng 4 V.League vì thế không còn là một trận cầu bình thường; nó là lần đầu tiên hai bảng số trái ngược ấy bị đặt lên cùng một mặt cỏ.

Vòng 4 V.League diễn ra với tâm điểm là cuộc chạm trán giữa CA Hà Nội và Hà Nội FC. Bản tin lịch thi đấu được công bố trước vòng đấu ghi nhận CA Hà Nội đứng trên với 9 điểm tuyệt đối và hiệu số +6; Hà Nội FC có 3 điểm và hiệu số −4. Cùng vòng, hai đội được đánh giá có tiềm lực và chiều sâu đội hình mạnh nhất giải là Thép Xanh Nam Định và Thể Công Viettel cũng bước vào những trận được chờ đợi. Nhưng sự chú ý của cả nước vẫn dồn về sân Hàng Đẫy, nơi hai đội bóng cùng thành phố gặp nhau đúng lúc phong độ của họ nằm ở hai cực.

Cần nói ngay một điều về nguồn dữ liệu: bản tin lịch thi đấu này là bài phục vụ độc giả, không ghi nguồn cho bất kỳ một trong 13 điểm thông tin nào. Các chỉ số 9 điểm, 6 bàn thắng, 0 bàn thua và 3 điểm, 3 bàn thắng, 7 bàn thua nên được đọc như dữ liệu một nguồn, cần đối chiếu lại với trung tâm dữ liệu trận đấu chính thức của giải trước khi dùng cho bất kỳ quyết định nào. Đó là thói quen tôi giữ từ những năm đầu làm phóng viên ở Madrid: một bảng số không có nguồn vẫn là một bảng số, chỉ là chưa ai bảo đảm nó đúng. Trong nghề, chúng ta thường mất nhiều thời gian để kiểm chứng một chỉ số hơn là để bình luận về nó.

Phần phân tích thật sự nằm ở chỗ hai bảng số này nói gì với nhau. CA Hà Nội ghi 6 bàn sau 3 trận, tức 2,00 bàn mỗi trận, và thủng lưới 0 lần, tức 0,00. Hà Nội FC ghi 3 bàn sau 3 trận, tức 1,00 bàn mỗi trận, và thủng lưới 7 lần, tức 2,33 bàn mỗi trận. Chênh lệch hiệu số là +6 so với −4, tức mười bàn. Về lý thuyết, đó là khoảng cách giữa một đội đang chơi đúng cấu trúc và một đội đang tìm lại cấu trúc. Chỉ số quan trọng nhất của derby này không phải là 6 bàn thắng của CA Hà Nội, mà là số 0 ở cột bàn thua: một hàng thủ giữ sạch lưới ba trận liên tiếp buộc đối thủ phải thay đổi cách tiếp cận, chứ không chỉ thay đổi cách dứt điểm.

Nhưng cả hai mẫu đều chỉ có ba trận. Trong thống kê bóng đá, ba trận là ngưỡng mà ở đó mọi kết luận chiến thuật đều phải hạ giọng. Không có xG, không có xGA, không có PPDA, không có tỷ lệ chuyền chính xác trong bản tin nguồn. Chúng ta có kết quả, nhưng không có quá trình tạo ra kết quả. Một đội giữ sạch lưới ba trận có thể vì hàng thủ tổ chức tốt, cũng có thể vì ba đối thủ đầu tiên đều không có tiền đạo đủ tầm. Một đội thủng lưới bảy bàn có thể vì hệ thống phòng ngự hỏng, cũng có thể vì thủ môn xuống phong độ trong đúng hai tuần lễ.

Điều đáng chú ý hơn nằm ở cấu trúc tấn công. Bản tin nêu tên đúng một cầu thủ: Văn Quyết, và nêu anh như biểu tượng cho thử thách của Hà Nội FC. Cách đặt vấn đề ấy hàm ý một sự phụ thuộc vào khả năng sáng tạo của một cầu thủ đã qua tuổi ba mươi. CA Hà Nội, ở chiều ngược lại, được mô tả với hàng công có xu hướng neo vào ngoại binh. Hai mô hình tấn công khác nhau: một bên là ký ức và kinh nghiệm, một bên là thể lực và độ trực diện. Derby hay nhất luôn là derby của hai mô hình.

Trong phòng báo toàn nam, tôi học rằng bóng đá cũng biết yêu bằng nhiều ngôn ngữ. Một trong những ngôn ngữ ấy là cách một đội chuyển từ phòng ngự sang tấn công trong ba giây. Nếu CA Hà Nội giữ được nhịp chuyển đổi ấy, Hà Nội FC sẽ phải kéo tuyến giữa lên cao, và khi tuyến giữa lên cao, khoảng trống sau lưng hai hậu vệ cánh sẽ mở ra. Ngược lại, nếu Hà Nội FC phong tỏa được trạm trung chuyển đầu tiên, trận đấu sẽ rơi vào trạng thái mà đội giàu kinh nghiệm hơn luôn thấy dễ chịu: bóng luân chuyển chậm, va chạm nhiều, và một khoảnh khắc lóe sáng quyết định tất cả.

Không có thông tin đội hình, chấn thương hay treo giò trong nguồn, nên mọi dự đoán về nhân sự ở thời điểm này chỉ là suy luận. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận derby thủ đô nhiều mùa giải, tôi thấy một quy luật khá bền: đội nào kiểm soát được 15 phút đầu sau giờ nghỉ thường kiểm soát luôn kết quả. Hiệp một của derby là để thăm dò; hiệp hai là để thanh toán.

Góc nhìn ngược lại đáng cân nhắc: ba trận sạch lưới chưa chắc là dấu hiệu của một hàng thủ vô địch, mà có thể là dấu hiệu của một lịch thi đấu dễ chịu. Ở chiều ngược lại, bảy bàn thua của Hà Nội FC chưa chắc phản ánh chất lượng phòng ngự, mà có thể phản ánh việc đội bóng này buộc phải đá mở vì đang cần điểm. Khi một đội tuyển thủ mạnh mất điểm ở hai vòng đầu, phản ứng tự nhiên là đẩy cao đội hình, và đẩy cao đội hình luôn đi kèm rủi ro. Thống kê ghi lại bàn thua, không ghi lại nguyên nhân bàn thua.

Điểm mù thứ hai là ký ức tập thể. Người hâm mộ nhớ derby qua những bàn thắng, nên họ có xu hướng tin rằng derby luôn là trận của hàng công. Thực tế bóng đá Việt Nam vài mùa gần đây cho thấy điều ngược lại: những trận derby lớn thường được định đoạt bằng một tình huống cố định hoặc một sai lầm cá nhân, hiếm khi bằng một pha ban bật dài. Nếu trận này kết thúc với ít hơn ba bàn, đừng ngạc nhiên. Sự thận trọng là bản năng của những đội hiểu rằng thua derby kéo theo nhiều hơn ba điểm.

Chiến thuật dạy ta đọc trận đấu; ký ức dạy ta đọc chính mình. Ký ức của một cổ động viên Hà Nội FC lúc này đang bị thử thách nhiều hơn ký ức của một cổ động viên CA Hà Nội. Điều ấy tạo ra một dạng áp lực không hiện trên bảng số: áp lực phải chứng minh rằng mọi thứ vẫn ổn.

Người ta gọi tôi là thi sĩ của sân cỏ, nhưng tôi chỉ viết lại những gì trái bóng thì thầm. Trái bóng ở vòng 4 đang thì thầm một điều khá rõ: đội nào giữ được bình tĩnh trong 15 phút đầu hiệp hai sẽ giữ được trận đấu. CA Hà Nội bước vào derby với tư cách đội phải bảo vệ chuỗi sạch lưới; Hà Nội FC bước vào với tư cách đội không còn gì để mất. Trong bóng đá, đội không còn gì để mất thường là đội nguy hiểm hơn.

Còn với người đọc bảng xếp hạng: hãy đợi đến phút 90 mới tin vào những chỉ số. Ba vòng chưa đủ để viết nên một mùa giải, nhưng đủ để hé mở một câu chuyện. Câu chuyện derby thủ đô năm nay, rất có thể, sẽ được viết bằng những chi tiết nhỏ nhất — một pha băng cắt, một quả phạt góc, một ánh mắt nhìn về băng ghế dự bị.