HAGL – SLNA, 17h00 ngày 23/10: mười một bàn thua và một thế cửa trên không ai muốn

Phút 19, trọng tài rút thẻ đỏ. Một cầu thủ Ninh Bình cúi đầu đi vào đường hầm, bảng điện tử vẫn ghi 1-1, và ở khu kỹ thuật của HAGL có người đứng bật dậy vỗ tay. Tuần này tôi xem lại đoạn băng ấy ba lần, tua đi tua lại đúng khoảnh khắc đó, và lần nào cũng dừng ở một chi tiết nhỏ: không ai rời ghế để chạy ra đường biên nói với các học trò xem bảy mươi phút còn lại phải chơi thế nào. Đến phút cuối, HAGL rời sân với tỷ số 3-4, sau khi chính họ bị đuổi một người. Một trận đấu mà đối thủ chơi thiếu người từ phút 19, đội bóng phố Núi vẫn thua. Chi tiết ấy không kể về kỹ thuật. Nó kể về một khoảng trống khác — khoảng trống của kịch bản.

Chiều 23/10, lúc 17h00, trên sóng VTV6, HAGL tiếp SLNA ở vòng 5 V.League. Trước trận này, thầy trò huấn luyện viên Lê Quang Trãi có 3 điểm sau 4 vòng: một thắng, ba thua. Họ ghi 7 bàn, thủng lưới 11. Con số 11 ấy chia đều ra là 2,75 bàn thua mỗi trận. Ở chiều ngược lại, SLNA của huấn luyện viên Văn Sỹ Sơn bất bại sau 4 vòng, 2 thắng 2 hòa, 8 điểm, đứng thứ ba. Họ đã không thua trước Hà Nội FC, trước CA TP.HCM, trước Hà Tĩnh — ba đối thủ được đánh giá cao hơn.

Có một chi tiết tổ chức đáng để ý mà bảng tin thường bỏ qua. Mặt cỏ Pleiku xuống cấp đến mức HAGL phải tạm rời sân nhà, đá ở Quy Nhơn một trận. Với một đội bóng mà sân nhà là tài sản tinh thần, việc phải đi nhờ sân là một cú va chạm không nhỏ. Trận gặp SLNA nhiều khả năng diễn ra ở Pleiku, nhưng câu hỏi về chất lượng mặt cỏ vẫn treo ở đó, và nó ảnh hưởng trực tiếp đến cách cả hai đội chọn nhịp chơi.

Tôi theo dõi V.League đủ lâu để biết mùa giải không được quyết định ở vòng 5. Nhưng cũng đủ lâu để biết một đội bóng có thể tự thú nhận bản chất của mình ở vòng 5.

Bốn trận, 7 bàn thắng, 11 bàn thua. Đó là chữ ký của một đội chơi bóng theo nhịp mở, đẩy hàng thủ lên cao, chấp nhận để lộ khoảng trống sau lưng. Nếu HAGL chơi khối thấp, họ đã không thủng lưới gần ba bàn mỗi trận mà vẫn ghi bàn đều đặn như vậy. Vấn đề của HAGL nằm ở cấu trúc, không nằm ở may rủi: họ thắng trong “trận đấu mở” và thua trong “trận đấu phải quản lý trạng thái”. Trận gặp Ninh Bình là bằng chứng đầy đủ nhất. Hơn người từ phút 19, tỷ số hòa, HAGL không những không ghi thêm bàn mà còn để đối thủ gỡ, rồi tự làm mất người và thua 3-4.

Điều này dẫn tới một nghịch lý. Hàng công của HAGL đang làm việc tốt hơn hàng thủ rất nhiều, nhưng chính hàng công lại là thứ che giấu bệnh tật của đội. Mỗi khi HAGL ghi bàn, người ta có cảm giác đội bóng này vẫn ổn. Mỗi khi họ thủng lưới, người ta nói về một sai lầm cá nhân. Sai lầm cá nhân có thật. Nhưng khi một đội thủng lưới 2,75 bàn mỗi trận trong bốn trận, đó không còn là chuỗi sai lầm cá nhân — đó là hệ thống đang cho phép sai lầm sinh sôi.

Một đội bóng ghi 1,75 bàn và thua 2,75 bàn mỗi trận không thể tồn tại lâu trong một giải đấu dài. Họ buộc phải thắng bằng loạt đấu súng mỗi tuần, và loạt đấu súng là trò may rủi.

SLNA là kiểu đối thủ tệ nhất cho tình trạng đó. Đội bóng xứ Nghệ đang chơi thứ bóng đá ngược lại: khối đội hình thấp-trung bình, ưu tiên che khoảng trống, chấp nhận nhường bóng, chờ chuyển trạng thái. Họ không thắng bằng cách áp đặt. Họ thắng bằng cách không cho đối thủ áp đặt. Bốn vòng bất bại trước ba đối thủ được đánh giá cao hơn là một tín hiệu về bản lĩnh tổ chức, không phải về may mắn.

Và đây là điểm mấu chốt của trận đấu: HAGL buộc phải tấn công vì họ đá sân nhà, vì họ đang khát điểm, vì hàng thủ của họ không đủ tin cậy để chơi chờ. SLNA không cần tấn công. Cái HAGL cần — khoảng trống để chạy — lại là thứ HAGL phải tự tạo ra, và mỗi lần họ đẩy người lên, họ lại mở ra khoảng trống cho đối thủ. Thế trận nghiêng về phía SLNA ngay từ cách hai đội buộc phải chơi, trước cả khi bóng lăn.

Cuộc đối đầu trên băng ghế huấn luyện cũng đáng nói. Lê Quang Trãi đang ở giai đoạn phải chứng minh, và ông ấy phải sửa một hàng thủ trong khi vẫn phải giữ hàng công đang chạy tốt — một bài toán hai đầu. Văn Sỹ Sơn thì ở thế ngược lại: ông có quyền chọn cách chơi thực dụng nhất và không ai trách được. Khi một huấn luyện viên phải thắng gặp một huấn luyện viên chỉ cần không thua, người thứ hai thường có nhiều lựa chọn hơn.

Còn một biến số mà bản tin trước trận chưa nói tới: chiếc thẻ đỏ ở trận Ninh Bình. Theo quy chế kỷ luật của V.League, một tấm thẻ đỏ trực tiếp thường kéo theo án treo giò ở vòng kế tiếp. Nếu người bị treo là một hậu vệ, HAGL sẽ bước vào trận gặp SLNA với hàng thủ vốn đã mỏng lại càng mỏng hơn, đối mặt với một đội chuyên đánh vào khoảng trống. Danh sách thi đấu trước giờ bóng lăn vì thế đáng được xem kỹ hơn mọi bảng phân tích chiến thuật.

Về hàng thủ, tôi có một giả thuyết chưa đủ dữ liệu để khẳng định: những đội thủng lưới với mật độ như HAGL thường chết ở bóng cố định. Bốn trận, 11 bàn, nếu có ba bàn đến từ phạt góc hoặc đá phạt, thì vấn đề không còn là hàng thủ mà là tổ chức kèm người. Tôi chưa có số liệu phân loại bàn thua, nên đây chỉ là giả thuyết để xem lại băng sau trận.

Phía bên kia, có một câu chuyện đáng được kể tử tế hơn những dòng “đội bóng trẻ đang trưởng thành”. SLNA đang đưa năm cái tên trẻ vào đội một: Cao Văn Bình, Quang Vinh, Văn Quý, Nguyên Hoàng, Bá Quyền. Họ không được tung vào sân cho đủ chỉ tiêu. Họ đang dần chiếm suất, và điều đó nói lên hai chuyện. Thứ nhất, lò đào tạo xứ Nghệ vẫn đang sản xuất được người chơi bóng ở cấp độ V.League. Thứ hai, huấn luyện viên Văn Sỹ Sơn dám tin vào họ trong giai đoạn mà một điểm cũng có giá.

Tôi có một định kiến nghề nghiệp với thị trường chuyển nhượng, và tôi giữ nó đã nhiều năm. Cuộc đua mua sắm giữa các đại gia phần lớn là cuộc chạy đua thương hiệu; giá trị thật của một bản hợp đồng nằm ở những đội nhỏ, nơi mỗi đồng chi ra phải trả lại bằng một suất đá chính. Mỗi bản hợp đồng là một bài thơ dang dở; mỗi kỳ chuyển nhượng là một cuộc chia ly. Với SLNA, tôi đọc thấy điều ngược lại: một đội bóng không mua, mà tự trồng lấy người. Và cái giá phải trả cho mô hình đó là rủi ro bị bứng. Khi năm cái tên trẻ ấy chơi tốt vài vòng nữa, sẽ có đội gõ cửa. Bài toán giữ người của SLNA sẽ khó hơn bài toán ghi điểm.

Quay lại trận đấu. Tôi đã xem lại bốn trận của HAGL mùa này theo một cách khác thường: tôi không xem bàn thắng, tôi xem mười giây trước bàn thua. Ở cả 11 bàn, có một mẫu hình lặp lại — hàng thủ HAGL phản ứng với bóng, không phản ứng với người. Họ chạy về phía trái bóng, và để người phía sau tự do. Đó là lỗi của một hàng thủ không được huấn luyện theo tình huống, mà theo bản năng. Bản năng thì không sửa được trong một tuần.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những đội như vậy thường chơi tốt hơn khi bị dẫn trước, vì lúc đó bản năng tấn công được giải phóng và không còn gì để bảo vệ. Vấn đề của HAGL ở vòng này là họ sẽ không được dẫn trước dễ dàng. SLNA không phải đội để cho đối thủ ghi trước rồi tự sụp. Bốn vòng qua, họ chưa thua trận nào, kể cả khi bị đánh giá thấp hơn.

Điều tôi sẽ xem ở 20 phút đầu: HAGL đẩy hàng thủ lên đến đâu. Nếu họ vẫn dâng cao như bốn trận trước, SLNA sẽ có đất. Nếu họ lùi lại, hàng công sẽ phải làm việc trong khoảng trống hẹp hơn — và đó là lúc chúng ta biết HAGL đã học được bài học hay chưa.

Áp lực khán đài là một biến số khó đo. Một đội có 3 điểm sau 4 vòng, đá sân nhà, gặp một đội bất bại, thường chơi bằng nỗi sợ hơn là bằng toan tính. Nỗi sợ sinh ra những đường chuyền dài vô chủ ở phút 15, những pha phạm lỗi thừa ở giữa sân, những cái nhìn về phía băng ghế huấn luyện sau mỗi lần mất bóng. Tôi đã thấy rất nhiều đội bóng Việt Nam chết theo cách đó.

Và đây là chỗ tôi muốn đi ngược số đông.

Số đông sẽ nói: HAGL thủ kém, SLNA bất bại, cửa trên thuộc về đội khách. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Vấn đề của HAGL không phải là thủ kém. Vấn đề là họ không có kịch bản cho thế cửa trên. Trong bốn trận, những tình huống họ có lợi thế — hơn người, hoặc dẫn bàn — đều kết thúc theo chiều xấu. Một đội không biết làm gì khi mình mạnh hơn sẽ luôn bị trừng phạt ở những trận cần kiểm soát. Đó là lý do trận gặp Ninh Bình đau hơn một trận thua bình thường.

Nhưng tôi cũng muốn nói một điều về SLNA mà ít người nói: chuỗi bất bại của họ đẹp, nhưng nó gồm hai trận hòa. Một đội chưa từng phải phá vỡ một khối phòng ngự thấp thì chưa chứng minh được khả năng tấn công. Bốn vòng qua, SLNA giỏi trong việc phá nhịp đối thủ. Khi gặp một đội chấp nhận nhường bóng hoàn toàn, họ sẽ phải trả lời một câu khác. Vòng 5 chưa phải bài kiểm tra đó — nhưng đó là giới hạn của câu chuyện “SLNA đang bay cao”, và chúng ta nên biết giới hạn ấy trước khi tung hô.

Còn một điểm nữa, thuộc về địa lý và ký ức. Sân Pleiku từng là nơi khó chịu bậc nhất V.League, không phải vì mặt cỏ đẹp mà vì không khí. Mặt cỏ xuống cấp, phải đi nhờ sân Quy Nhơn, rồi quay về — chuỗi xáo trộn đó bào mòn đúng cái thứ mà HAGL cần nhất lúc này: cảm giác được ở nhà. Khi sân vắng, tôi nghe rõ tiếng vỗ tay của những năm tháng đã qua. Nhưng tiếng vỗ tay ấy chỉ vang lên khi khán đài còn đủ người và mặt cỏ còn đủ phẳng để bóng lăn đúng ý.

Tôi không viết bài này để dự đoán tỷ số. Bốn mươi bốn năm nhìn bóng đá Việt Nam dạy tôi một điều: tỷ số là phần dễ nhất, phần khó là hiểu vì sao một đội bóng lại trở thành chính mình vào một buổi chiều nhất định.

Trận này, với tôi, là phép thử của hai thứ. HAGL phải chứng minh họ có một kịch bản cho thế cửa trên — dù chỉ trong một hiệp. SLNA phải chứng minh chuỗi bất bại của họ không phải sản phẩm của một lịch thi đấu thuận lợi và bốn vòng đấu nhỏ. Cả hai đều đang đứng trước một câu hỏi chưa có đáp án, và 90 phút ở Pleiku sẽ chỉ trả lời được một nửa.

Cái còn lại thì phải chờ. Ở tuổi 60, tôi đã học được cách chờ một đội bóng lớn lên — chậm, như mặt cỏ mọc lại sau mùa mưa. Tuổi năm mươi hai tôi mới biết World Cup là gì — một cơn mê không cần lý do. Cái cơn mê ấy vẫn còn nguyên, và nó vẫn đủ để tôi ngồi trước màn hình lúc 17h00 ngày 23/10, xem một trận vòng 5, ghi chép như thể đó là trận quan trọng nhất mùa.

Chất thơ của bóng đá Việt Nam không nằm ở những bàn thắng đẹp. Nó nằm ở những đội bóng cứ phải học lại bài cũ mỗi mùa, và vẫn bước ra sân. HAGL là một đội như thế. SLNA cũng vậy, theo cách khác. Sân cỏ không chỉ là nơi bóng lăn, mà là nơi những giấc mơ hạ cánh.