Perugia tới Ba Lan không chỉ để giữ cúp: Club World Championship 2026 mở cửa cho những kẻ mới

Tôi nhớ buổi tối cuối tháng Mười Hai năm ngoái, ngồi trước màn hình với ly bia đã cạn từ lâu, tiếng hò reo của khán giả Ý tràn qua loa máy tính như một đợt sóng. Perugia đứng trên bục vô địch, các cầu thủ ôm nhau, và tôi bỗng nhớ cảm giác ở Lạch Tray năm nào — cảm giác khi một tập thể biến mình thành huyền thoại chỉ trong vài phút ngắn ngủi. Đêm ấy tôi ghi vào sổ tay một câu: bóng chuyền club thế giới đang bước sang một trang khác.

Giờ đây, khi FIVB công bố danh sách tám đội dự Club World Championship nam 2026 tại Ba Lan, tôi mở lại cuốn sổ ấy và thấy trang mới đã hiện ra. Tôi đến Moscow để ghi âm họp báo, ra về với danh sách bạn bè mới — và lần này, dù không bay sang Ba Lan, tôi vẫn ngửi thấy mùi của một giải đấu đang đổi thay.

Bối cảnh

Perugia trở lại với tư cách đương kim vô địch, vừa đoạt cúp CEV Champions League. Sada Cruzeiro — đội bóng Brazil từng năm lần vô địch thế giới — vẫn ở đó, như một cây cổ thụ không chịu đổ. Bên cạnh họ là những cái tên khiến tôi phải ngồi thẳng dậy: Ziraat của Thổ Nhĩ Kỳ, Jakarta Bhayangkara Presisi của Indonesia, Foolad Sirjan Iranian của Iran, Vôlei Renata của Brazil, Al Ahly của Ai Cập. Tám đội, bốn châu lục, một Ba Lan làm chủ nhà.

Cái tên Jakarta Bhayangkara Presisi khiến tôi dừng lại lâu nhất. Đây là lần đầu một câu lạc bộ nam Indonesia giành chức vô địch châu Á, và cũng là lần đầu họ bước ra sân chơi thế giới. Hơn năm nghìn người xem livestream của ba cựu tuyển thủ, tôi không còn cô đơn — và tôi hiểu cảm giác của một nền bóng chuyền đang lớn: họ không đến để làm nền, họ đến để được nhìn thấy. Cổ động viên 60 tuổi vẫn chạy được 100 mét sau bàn thắng, chỉ là tôi; và tôi nhìn thấy chính mình trong đám cổ động viên Indonesia đang chuẩn bị cho một lần cả đời.

Phân tích

Nhìn vào danh sách, tôi thấy ba nhóm rõ rệt. Nhóm trên cùng là Perugia, với đội hình toàn sao — Oleh Plotnytskyi, Simone Giannelli — những người đã chứng minh họ biết đánh bóng ở thời điểm quyết định. Nhóm giữa là Sada Cruzeiro, Vôlei Renata, Al Ahly, Foolad Sirjan: đủ kinh nghiệm để gây khó dễ nhưng không đủ ổn định để mặc định có mặt ở chung kết. Nhóm dưới là hai tân binh Ziraat và Jakarta, những người sẽ học bằng chính mồ hôi của mình.

Điều đáng nói là thể thức. Với tám đội chia hai bảng rồi bán kết, giải thưởng cho sự ổn định chứ không cho may mắn. Một đội thắng nhờ một đêm thăng hoa có thể đi xa, nhưng muốn vô địch thì phải giữ nhịp trong ba trận liên tiếp. Đó là lý do kinh nghiệm của Perugia và Sada Cruzeiro có giá trị hơn bất kỳ bảng thành tích nào in trên giấy.

Có một thứ mà danh sách không nói ra, và tôi nghĩ nó mới là câu chuyện thật: địa lý. Ba Lan nằm ở trung tâm châu Âu. Perugia bay vài giờ. Ziraat bay vài giờ. Còn Jakarta, Foolad Sirjan, Sada Cruzeiro, Al Ahly thì phải vượt nửa vòng trái đất, lệch múi giờ, lệch cả nhịp sinh học. Trong bóng chuyền, nơi mỗi bước chân, mỗi pha bật nhảy đều dựa vào cảm giác cơ thể, chuyện lệch múi giờ không phải chi tiết nhỏ. Nó là một phần của trận đấu, chỉ có điều không ai ghi vào biên bản.

Tôi cũng để ý một điều khác. Danh sách không có đội Ba Lan nào. Một quốc gia đăng cai mà không có đại diện trên sân là chuyện hiếm, và theo kinh nghiệm theo dõi các giải của tôi, khả năng một suất đặc cách được bổ sung sau là hoàn toàn có thể. FIVB nhắc rõ rằng thông tin về vé và lịch thi đấu sẽ được công bố sau. Với một giải kéo dài hai năm liền tại cùng một quốc gia, tôi tin ban tổ chức đang giữ vài quân bài trong tay áo.

Góc nhìn ngược

Đây là chỗ tôi muốn nói thẳng. Người ta hay ca ngợi Club World Championship là sân chơi của những nhà vô địch, là nơi hội tụ tinh hoa. Nhưng nhìn kỹ, đây cũng là sân khấu thương mại được dàn dựng cẩn thận. FIVB ký hợp đồng nhiều năm với Ba Lan — 2026 rồi 2027 — nghĩa là họ chọn một điểm đến ổn định, một thị trường có truyền thống bóng chuyền, một khán đài chắc chắn kín chỗ. Điều đó tốt cho giải, tốt cho hình ảnh môn thể thao. Nhưng nó cũng có nghĩa: các đội ngoài châu Âu đang chơi trên sân khách theo đúng nghĩa đen, mỗi năm, đều đặn.

Và đây là cái bẫy tôi từng thấy ở nhiều giải. Các đội lớn châu Âu, với lịch thi đấu Serie A dày đặc, thường xuyên phải xoay tua. Họ có thể để trụ cột nghỉ ở vòng bảng để dồn sức cho giai đoạn knock-out. Trong khi đó, một đội như Jakarta hay Ziraat, đến với tâm thế cả đời mới có một lần, sẽ tung hết sức ngay trận đầu. Sự bất cân bằng về động lực ấy không được ghi trên bảng tỉ số, nhưng nó quyết định rất nhiều. Đôi khi kẻ đến với tất cả lại thắng kẻ đến với một nửa. Đôi khi ngược lại.

Còn một điều nữa. Tôi theo dõi các đội bóng lớn đủ lâu để biết rằng quản lý tải không phải là khoa học, mà là nghệ thuật che giấu. Khi một ngôi sao như Giannelli vắng mặt ở một trận league vô thưởng vô phạt, thông cáo báo chí sẽ nói về căng cơ nhẹ. Nhưng người trong nghề hiểu: đó là cách bảo toàn con bài cho một giải đấu quan trọng hơn. World Cup, Olympic, giờ là Club World Championship. Các huấn luyện viên tính toán như người chơi cờ, chỉ có điều họ không nói ra. Bia với đồng nghiệp Brazil, sáng hôm sau xin lại băng ghi âm của đàn em — tôi học được điều này từ chính những đêm như thế.

Kết

Đêm cuối tháng Mười Hai ấy, tôi ngồi xem Perugia vô địch và không biết rằng một năm sau mình sẽ viết về chính họ ở một giải đấu mở rộng hơn. Ở tuổi 60 tôi vẫn nghĩ mình là cô gái nhảy cẫng trên khán đài Lạch Tray, và mỗi giải đấu mới là một lần tôi được học lại rằng bóng chuyền không chỉ sống ở những châu lục có truyền thống. Nó đang mọc lên ở Indonesia, ở Iran, ở Ai Cập. Ba Lan tháng Mười Hai tới sẽ là nơi người ta thấy rõ nhất điều đó. Tôi đã đặt sẵn lịch, dù chỉ để ngồi nhà và hét một mình, vì tôi tin một suất đặc cách cho chủ nhà sẽ còn xuất hiện. Khi nền bóng chuyền toàn cầu chịu mở cửa, người được lợi cuối cùng luôn là người xem — và ở tuổi này, tôi vẫn thích được làm người xem hơn bất cứ vai nào khác.